بخشهايى از گرجستان و قراباغ ، شهر ايروان و شروان و خوزستان ) تحت سيطره و هجوم درآورده بودند ، دامنه متصرفاتشان را گسترش دادند . بغداد در سال 995 / 1587 بدست آنها افتاد و ديرى نپائيد كه گنجه را هم گرفتند . مذاكرات با باب عالى به پيمان صلح استانبول در 21 مارس 1590 م . انجاميد . اين پيمان به مخاصمات دوازده‌ساله عثمانى و صفوى خاتمه داد . شرايطى كه بر شاه تحميل شد بيش‌ازاندازه سنگين بود . طبق اين پيمان آذربايجان ، قراباغ و گنجه ، شروان و داغستان و متصرفات صفويان در گرجستان ، بخشهايى از كردستان و لرستان و بغداد و بين‌النهرين از ايران جدا شد . گرچه اردبيل پايگاه طريقت صفوى در دست آنها باقى ماند ولى تختگاه كهن صفوى ، تبريز كه يك زمانى شاه اسماعيل اول آن را پايتخت امپراتورى قرار داده بود از كف رفت . يكى از مواد صلح‌نامه خوددارى ايرانيان از لعن و نفرين خلفاى راشدين بود ( عملى كه نخستين شاه صفوى آن را پىنهاده بود ) و همين شرط از نقاط تحقيرآميز اين پيمان برشمرده مىشد چون اين عمل يكى از علائم ذاتى دولت صفوى شده بود . پيمانى كه به چنين قيمتى براى شاه تمام‌شده بود ، دست او را در حل‌وفصل فورى مشكلات درونى و مواجهه با دشمن خارجى در شرق ايران بازگذاشت ( بعدا به اين اقدامات خواهيم پرداخت ) . با اينهمه معلوم بود كه اين شرايط از بنياد غيرقابل‌قبول ، پيمان صلح را همواره در معرض نقض قرار خواهد داد چنانچه رابطه با عثمانيان بقيه ايام زندگى شاه عباس را به خود مشغول داشت . شاه عباس اول از همه از ازبكان شروع كرد كه در عرض ده سال گذشته خراسان را در اشغال خود داشتند . نزاعهاى خانگى بر سر جانشينى در ماوراء النهر راه را براى اقدامات او هموار ساخت و شاه در سال ( 1007 / 9 - 1598 ) هرات و مشهد را بازپس گرفت و سيطره خود را تا بلخ ، مرو و استرآباد كشاند . امّا هنگاميكه دو سال بعد باقى محمد خان حاكم جديد ماوراء النهر بلخ را دگرباره متصرف شد ، سپاهيان صفوى دريافتند كه شانس غلبه بر او را ندارند و لذا نه‌تنها عقب‌نشينى كردند ، بلكه در جريان اين جنگ قسمت اعظم نيروى جديد توپخانه آنها نيز منهدم شد ( 1011 / 3 - 1602 ) اين لحظه ، لحظه پايان درگيرى صفويان و ازبكان بود . ايرانيان برغم اين ضايعات ، توانسته بودند غرب خراسان ، ناحيه موجود در شمال آن و مرز تركمان صحرا به انضمام مرو و نسا ، و شرق خراسان شامل هرات ، سبزوار و فراه را بازپس گيرند . آنها در سال 1031 / 1622 به طرف قندهار برگشتند ولى اكبر امپراتورى مغولان هند در سال 1033 / 1594 بدون اينكه شاه عباس بتواند دفاعى مؤثر در آنجا راه اندازد آن را از دست صفويان بيرون آورد . موفقيتهاى شاه عباس در شرق خطر جنگ در دو جبهه را كاهش داد ، ازاينرو وى در سال 1012 / 4 - 1603 توانست خطر روياروئى با عثمانيان را تجربه كند . او آذربايجان ، نخجوان و